Sprawdźmy, z czego jesteś zbudowany

Wymyślanie nowych i skutecznych sposobów robienia rzeczy. Obejmuje twórczość artystyczną, ale się do niej nie sprowadza.

Po czym ją poznaszRozwiązujesz problem inaczej, niż podpowiada instrukcja — i rozwiązanie działa. To drugie jest tu warunkiem: sam nietypowy pomysł to jeszcze nie oryginalność, bo musi się komuś do czegoś przydać. Inaczej jest ekscentrycznością.

Gdy jest jej za dużoNowy pomysł zamiast dokończenia starego. Zmiana koncepcji trzy dni przed terminem.

Gdy jest jej za małoPowielanie schematu, „zawsze tak robiliśmy”, brak wyobraźni.

Zaciekawienie tym, czego się właśnie doświadcza. Uznawanie wielu rzeczy za interesujące, szukanie i odkrywanie nowego.

Po czym ją poznaszDopytujesz, zanim odpowiesz. Wciąga Cię rozmowa z kimś, kto myśli inaczej. To jedna z najbardziej stabilnych cech w ciągu życia — ale i ona daje się rozwijać.

Gdy jest jej za dużoRozproszenie: pięć wątków naraz i żaden domknięty. W wersji społecznej — wścibstwo.

Gdy jest jej za małoZnudzenie, obojętność, apatia.

Rozważanie sprawy z wielu stron i uczciwe ważenie argumentów. Zdolność do zmiany zdania, gdy pojawią się dowody przeczące dotychczasowemu.

Po czym ją poznaszSam szukasz argumentów przeciw własnemu stanowisku. Zmiana zdania jest dla Ciebie oznaką siły, nie słabości. Wbrew intuicji osoby z tą cechą nie są niezdecydowane — podejmują lepsze decyzje, bo nie wyciągają wniosków w pierwszej minucie.

Gdy jest jej za dużoWażenie argumentów po terminie decyzji.

Gdy jest jej za małoSztywność, dogmatyzm, uprzedzenia, powielanie stereotypów.

Opanowywanie nowych umiejętności i dziedzin — w szkole i poza nią. Od ciekawości różni ją to, że jest systematyczna: chodzi o świadome pogłębianie jednego obszaru, a nie o zaciekawienie wszystkim po kolei.

Po czym ją poznaszWracasz do tematu po tygodniach. Uczysz się rzeczy, z których nic nie będziesz miał — poza tym, że będziesz je wiedział.

Gdy jest jej za dużoKolekcjonowanie wiedzy zamiast używania jej. Kolejny kurs zamiast pierwszego kroku.

Gdy jest jej za małoOpieszałość, opór przed uczeniem się, brak zainteresowań.

Umiejętność udzielania innym mądrej rady i patrzenia na świat w sposób, który ma sens dla Ciebie i jest zrozumiały dla innych.

Po czym ją poznaszLudzie przychodzą do Ciebie, zanim podejmą decyzję. Umiesz zadać pytanie, które porządkuje cudzy zamęt. To cecha odrębna od inteligencji — wiąże wiedzę z doświadczeniem i używa jej dla czyjegoś dobra.

Gdy jest jej za dużoDoradzanie nieproszone. Perspektywa zamiast obecności, gdy ktoś potrzebuje tego drugiego.

Gdy jest jej za małoBezmyślność, ignorancja, brak dystansu do własnej sytuacji.

Niewycofywanie się w obliczu zagrożenia, wyzwania lub bólu. Mówienie tego, co słuszne, także wtedy, gdy inni są przeciw. Zawiera odwagę fizyczną, ale się do niej nie ogranicza.

Po czym ją poznaszMówisz na zebraniu to, co wszyscy myślą, i wiesz, ile to kosztuje. Liczą się trzy rzeczy naraz: robisz to dobrowolnie, rozumiesz ryzyko i godzisz się na konsekwencje.

Gdy jest jej za dużoBrawura. Samo podejmowanie ryzyka nie jest dzielnością — dzielność ma cel, który da się obronić moralnie.

Gdy jest jej za małoMilczenie tam, gdzie trzeba było się odezwać; bojaźliwość.

Kończenie tego, co się zaczęło. Trwanie przy działaniu mimo przeszkód i czerpanie przyjemności z domknięcia zadania.

Po czym ją poznaszDomykasz to, co inni porzucili w dwóch trzecich. Uwaga: sam czas spędzony nad zadaniem niczego nie dowodzi — robienie czegoś przyjemnego nie wymaga przezwyciężania trudności, więc nie jest wytrwałością.

Gdy jest jej za dużoBrnięcie w ślepy zaułek i wypalenie. Każde zadanie robione z tym samym maksymalnym zaangażowaniem obniża skuteczność.

Gdy jest jej za małoProkrastynacja, poddawanie się, wyuczona bezradność, szukanie skrótów.

Pokazywanie prawdziwej twarzy, nieudawanie kogoś, kim się nie jest, i branie odpowiedzialności za swoje uczucia i zachowania.

Po czym ją poznaszJesteś ten sam w pracy, w domu i w internecie. Twoje zachowanie da się wyprowadzić z Twoich wartości, a nie z tego, kto akurat patrzy.

Gdy jest jej za dużoSzczerość, która rani, bo pomija kontekst i drugą osobę.

Gdy jest jej za małoŻycie personą — utrzymywaniem wizerunku, które zjada czas i siły.

Podchodzenie do codzienności z zapałem i energią. Robienie rzeczy w całości, nie połowicznie. Traktowanie życia jak przygody.

Po czym ją poznaszLudzie mówią, że przy Tobie chce im się działać. To jedyna z dwudziestu czterech cech, która jest jednocześnie wskaźnikiem stanu ciała — łączy dobrostan psychiczny z fizycznym, więc spada, gdy nie śpisz i nie odpoczywasz.

Gdy jest jej za dużoWysokie obroty bez regeneracji i rozczarowanie tempem innych.

Gdy jest jej za małoOspałość, przygaszenie, chroniczne zmęczenie, poczucie letargu.

Cenienie bliskich relacji — zwłaszcza tych, w których troska jest odwzajemniana — i chęć bycia blisko z ludźmi.

Po czym ją poznaszMasz relacje, w których naprawdę można na Tobie polegać, i umiesz przyjąć to samo od innych. Klasyfikacja wyróżnia trzy prototypy: miłość dziecka do rodzica, rodzica do dziecka i miłość romantyczną — w jednej relacji może występować więcej niż jedna naraz.

Gdy jest jej za dużoZatarcie granicy między troską a zależnością; własne potrzeby na ostatnim miejscu.

Gdy jest jej za małoIzolacja, wyobcowanie, dystans trzymany na wszelki wypadek.

Wyświadczanie przysług, pomaganie, dbanie o innych. Warunek: nie może wynikać z rachunku własnych korzyści — korzyść może się pojawić, ale nie może być motywem.

Po czym ją poznaszPomagasz też wtedy, gdy nikt tego nie zobaczy i nikt się nie odwdzięczy. Badania wyróżniają w tej cesze trzy części: motywację do życzliwości, dostrzeganie jej u innych i wyrażanie jej na co dzień.

Gdy jest jej za dużoBrak granic i bycie wykorzystywanym. Pomaganie ponad własne siły — to najczęściej przesadzana cecha w tej klasyfikacji.

Gdy jest jej za małoObojętność, szacunek wyłącznie z obowiązku, bez ciepła.

Świadomość własnych i cudzych uczuć oraz motywów. Wiedza, co zrobić i powiedzieć w konkretnej sytuacji społecznej. Rozumienie, dlaczego ludzie zachowują się tak, a nie inaczej.

Po czym ją poznaszWchodzisz do pokoju i wiesz, co się wydarzyło, zanim ktokolwiek to powie. Cecha ma trzy składniki: inteligencję emocjonalną, społeczną i wgląd w siebie — czyli trafną ocenę własnych motywów, nie tylko cudzych.

Gdy jest jej za dużoCzytanie cudzych intencji i granie pod nie zamiast powiedzenia wprost, o co Ci chodzi.

Gdy jest jej za małoUleganie stereotypom, oszukiwanie siebie, słaba orientacja w tym, co dzieje się między ludźmi.

Dobre funkcjonowanie w roli członka zespołu, lojalność wobec grupy i wykonywanie swojej części pracy.

Po czym ją poznaszRobisz swoje, nawet gdy nikt nie sprawdza, bo grupa na Tobie polega. Uwaga: przynależność to więcej niż zespołowość — obejmuje też poczucie obywatelskie, czyli wolontariat, wybory, sprawy lokalne.

Gdy jest jej za dużoLojalność wobec grupy kosztem siebie albo kosztem tego, co słuszne.

Gdy jest jej za małoSkupienie na sobie, odseparowanie, „to nie moja sprawa”.

Traktowanie ludzi według tych samych zasad, bez kierowania się osobistą sympatią przy ocenie. Dawanie każdemu równej szansy.

Po czym ją poznaszOceniasz tak samo osobę, którą lubisz, i tę, której nie znosisz. To nie jest „uczciwość” w potocznym sensie — mówienie prawdy o sobie to spójność z cnoty odwagi. Tutaj chodzi o bezstronność wobec innych.

Gdy jest jej za dużoRówne traktowanie tam, gdzie ktoś potrzebował podejścia indywidualnego.

Gdy jest jej za małoFaworyzowanie, stronniczość, uprzedzenia, dyskryminacja.

Motywowanie grupy do wykonania zadania i jednoczesne dbanie o relacje wewnątrz niej. Organizowanie wspólnych działań i pilnowanie, żeby doszły do skutku.

Po czym ją poznaszLudzie idą za Tobą, choć nie musisz ich do niczego zmuszać. Klasyfikacja wyraźnie oddziela cechę przywództwa od funkcji lidera — nie każdy, kto zajmuje stanowisko, ma tę cechę, i odwrotnie.

Gdy jest jej za dużoDominacja i przejmowanie steru tam, gdzie nikt o to nie prosił. Skrajność to wykorzystywanie pozycji do manipulowania ludźmi.

Gdy jest jej za małoNieprzejmowanie inicjatywy albo zaniedbanie jednego z dwóch zadań lidera: zadania albo atmosfery.

Przebaczanie tym, którzy zawinili, akceptowanie cudzej niedoskonałości, dawanie drugiej szansy i niechęć do odwetu.

Po czym ją poznaszPrzestajesz układać w głowie scenariusze rewanżu. To nie jest jednorazowy akt woli, tylko proces — badacze opisują go jako stopniowe zmniejszanie się chęci unikania i odwetu, a korzyść odnosi przede wszystkim ten, kto przebacza, bo przestaje być więźniem tamtego wydarzenia.

Gdy jest jej za dużoPrzebaczanie bez wyciągania wniosków i wracanie do relacji, która krzywdzi.

Gdy jest jej za małoPamiętliwość, mściwość, zatwardziałość.

Nieprzechwalanie się osiągnięciami i niezabieganie o uwagę przy trafnej ocenie siebie — ani zawyżonej, ani zaniżonej.

Po czym ją poznaszZnasz swoją wartość i nie musisz jej co chwilę potwierdzać. Skromność jest bardziej zewnętrzna (zachowanie), pokora bardziej wewnętrzna (poczucie, że nie jest się środkiem świata) — skromność może istnieć bez pokory, pokora bez skromności nie.

Gdy jest jej za dużoNiedocenianie siebie i niewidoczność tam, gdzie trzeba się pokazać. To wciąż nietrafna ocena siebie, tylko w drugą stronę.

Gdy jest jej za małoPycha, arogancja, poczucie wyższości, nieustanne przecenianie własnych możliwości.

Ostrożność w wyborach, unikanie zbędnego ryzyka i niemówienie ani nierobienie rzeczy, których potem trzeba żałować. Bywa nazywana „ostrożną mądrością”.

Po czym ją poznaszRezygnujesz z bliskiej korzyści na rzecz dalszej i nie idziesz za pierwszym impulsem. Roztropność nie wyklucza spontaniczności — dotyczy unikania nadmiaru, nie unikania radości.

Gdy jest jej za dużoOdwlekanie decyzji i asekuracja, która kosztuje więcej niż ryzyko.

Gdy jest jej za małoLekkomyślność, impulsywność, nieodpowiedzialność.

Panowanie nad tym, co się czuje i robi. Kontrola nad odruchami, emocjami i pokusami — także w drugą stronę: podjęcie działania wtedy, gdy nie ma na nie ochoty.

Po czym ją poznaszRobisz to, co postanowiłeś, także w dniu, w którym nie masz na to ochoty. Uznany model porównuje samokontrolę do mięśnia: ćwiczona rośnie, przeciążona — słabnie.

Gdy jest jej za dużoSztywny reżim, po którym przychodzi załamanie. Dokładnie ten mechanizm przeciążonego mięśnia.

Gdy jest jej za małoImpulsywność, wybuchowość, prokrastynacja.

Dostrzeganie i docenianie piękna, mistrzostwa i przejawów cudzych zdolności we wszystkich dziedzinach — od przyrody i sztuki po codzienność.

Po czym ją poznaszZatrzymujesz się nad czymś, obok czego inni przechodzą. Klasyfikacja wyróżnia trzy rodzaje piękna, które to wywołują: fizyczne, mistrzostwo w działaniu i dobro moralne — czyjś odruch przyzwoitości potrafi poruszyć tak samo jak krajobraz.

Gdy jest jej za dużoSnobizm i próżność — podziw zamieniony w miarę wyższości.

Gdy jest jej za małoPowierzchowność, nieuważność, życie obok tego, co się dzieje.

Dostrzeganie i docenianie dobrych rzeczy, które człowieka spotykają, oraz poświęcanie czasu na wyrażanie za nie podziękowania.

Po czym ją poznaszMówisz komuś, za co konkretnie jesteś mu wdzięczny — nie ogólnie, tylko za konkretną rzecz. To jedna z najlepiej przebadanych cech w tej klasyfikacji i jedna z tych, które najłatwiej ćwiczyć: wystarczy codzienne odnotowywanie tego, co dobrego się wydarzyło.

Gdy jest jej za dużoWdzięczność z powinności, która każe tłumić uzasadnioną złość i zgadzać się na za mało.

Gdy jest jej za małoPoczucie, że wszystko się człowiekowi należy.

Oczekiwanie, że przyszłość przyniesie to, co najlepsze — i wkładanie wysiłku, żeby tak się stało. Przekonanie, że dobrą przyszłość da się wypracować.

Po czym ją poznaszPo porażce pytasz „którędy inaczej”, a nie „po co w ogóle”. W najbardziej wpływowej teorii nadzieja ma trzy części: cel, determinację do jego osiągnięcia i wymyślanie dróg, które do niego prowadzą. Bez tej trzeciej części zostaje samo życzenie.

Gdy jest jej za dużoNierealistyczny optymizm i efekt Pollyanny — znajdowanie dobrych stron we wszystkim, także tam, gdzie trzeba zareagować. Bywa kosztowny: lekceważenie objawów choroby jest tego podręcznikowym przykładem.

Gdy jest jej za małoPoczucie beznadziei i bezsilności.

Skłonność do żartu i rozbawiania innych, dostrzeganie jasnej strony wydarzeń oraz spokojne, pogodne nastawienie wobec przeszkód.

Po czym ją poznaszRozładowujesz napięcie tak, że nikt nie zostaje kosztem żartu. Ta cecha ujawnia się przede wszystkim w przeciwnościach — wtedy zmniejsza ich wpływ na człowieka i na grupę.

Gdy jest jej za dużoSarkazm, żart zamiast rozmowy, śmiech w sytuacji, która go nie znosi.

Gdy jest jej za małoSztywność, zgorzkniałość, ponurość.

Spójne przekonania o celu i sensie istnienia, świadomość swojego miejsca w świecie oraz przekonania o sensie życia, które realnie wpływają na postępowanie i bywają źródłem pociechy.

Po czym ją poznaszMasz odpowiedź na pytanie „po co”, która wytrzymuje trudny tydzień. Klasyfikacja rozróżnia duchowość (osobista relacja z czymś, co przekracza człowieka) i religijność (przyjęcie wierzeń wspólnoty) — to nie są synonimy, choć się uzupełniają.

Ważne rozróżnienieSpójny światopogląd ateistyczny lub agnostyczny nie jest psychologicznym przeciwieństwem tej cechy. Jej brakiem jest poczucie bezcelowości, nie brak religii.

Gdy jest jej za małoWyobcowanie, pustka, poczucie braku celu.